به گزارش سلامت نیوز به نقل از Scientific Reports، چشمها ممکن است فقط دریچهای به دنیای اطراف نباشند؛ پژوهشهای جدید نشان میدهد تغییرات بسیار ظریف در اندازه مردمک میتواند سرنخهایی درباره نحوه تغییر توجه و تمرکز مغز نیز در اختیار دانشمندان قرار دهد.
مطالعهای جدید نشان داده است که الگوی تغییرات مردمک چشم هنگام انجام فعالیتهای ذهنی ممکن است در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD) با سایر کودکان تفاوت داشته باشد.
ADHD یک اختلال عصبیرشدی است که با مشکلات پایدار در توجه، بیشفعالی یا تکانشگری شناخته میشود. با این حال، توجه و تمرکز یک وضعیت ثابت نیست و ممکن است در طول زمان تغییر کند؛ فردی ممکن است در یک لحظه کاملاً متمرکز باشد و لحظاتی بعد دچار حواسپرتی شود.
از آنجا که هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص ADHD وجود ندارد، تشخیص این اختلال بر اساس ارزیابی پزشکی، سابقه فرد و بررسی رفتار او در موقعیتهای مختلف انجام میشود.
پژوهشگران مؤسسه فناوری اطلاعات ایندراپراستا در دهلی نو در مطالعه جدید خود بررسی کردند که آیا بررسی حرکات و تغییرات مردمک چشم میتواند اطلاعات بیشتری درباره این اختلال ارائه دهد یا خیر.
بررسی مردمک چشم ۵۰ کودک
محققان دادههای قبلی مربوط به ردیابی حرکات چشم ۵۰ کودک ۱۰ تا ۱۲ ساله در شیلی را دوباره بررسی کردند. از میان این کودکان، ۲۸ نفر مبتلا به نوع ترکیبی ADHD بودند و ۲۲ نفر هیچ تشخیص اختلال عصبیرشدی نداشتند.
کودکان در این آزمایش در واقع یک بازی حافظه انجام میدادند. نقاطی روی یک صفحه شطرنجی ظاهر میشد و کودکان باید موقعیت آنها را به خاطر میسپردند. سپس تصویری حواسپرتکننده روی صفحه نمایش داده میشد و بعد نقطه دیگری ظاهر میشد. کودکان باید تشخیص میدادند که آیا نقطه جدید در موقعیتی قرار گرفته که قبلاً دیده بودند یا خیر.
این آزمایش ۱۶۰ بار تکرار شد و دستگاه ردیابی چشم، اندازه مردمک کودکان را هزار بار در هر ثانیه ثبت کرد.
مردمک فقط به نور واکنش نشان نمیدهد
مردمک چشم علاوه بر تنظیم میزان نوری که وارد چشم میشود، تحت تأثیر عوامل دیگری مانند تلاش ذهنی، میزان برانگیختگی، خستگی و درگیر شدن فرد با یک فعالیت نیز قرار میگیرد.
پژوهشهای قبلی بیشتر روی اندازه متوسط مردمک تمرکز داشتند، اما محققان این مطالعه سؤال دیگری را مطرح کردند: آیا واکنش مردمک یک کودک در مواجهه با یک فعالیت مشخص، از یک بار به بار دیگر تغییر میکند؟
«ساومیا یاداو»، نویسنده اصلی مطالعه و پژوهشگر علوم رایانه، توضیح داد که بررسی میزان تغییرات واکنش مردمک از یک آزمون به آزمون دیگر ممکن است اطلاعاتی را آشکار کند که صرفاً با بررسی اندازه متوسط مردمک یا عملکرد رفتاری فرد دیده نمیشود.
نوسان مردمک در کودکان مبتلا به ADHD بیشتر بود
پژوهشگران پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن، بهره هوشی و میزان دشواری فعالیت، دریافتند میزان تغییرات واکنش مردمک از یک آزمون به آزمون دیگر در کودکان مبتلا به ADHD که دارو مصرف نمیکردند، حدود ۲۳ درصد بیشتر از گروه کنترل بود.
اما نتایج زمانی که نوع دیگری از نوسان مردمک بررسی شد، متفاوت بود.
مردمک کودکان مبتلا به ADHD در آزمونهای جداگانه تغییرات بیشتری نشان میداد، اما در طول هر آزمون مشخص، نوسان کمتری داشت. به گفته پژوهشگران، این تفاوت نشان میدهد که این دو معیار احتمالاً جنبههای متفاوتی از عملکرد مردمک را نشان میدهند.
همچنین در کودکانی که ADHD داشتند و دارویی مصرف نمیکردند، هرچه نوسان مردمک بیشتر بود، دقت پاسخهای آنها نیز کمتر میشد. به نظر میرسید واکنش مردمک تا حدی تغییرات میزان توجه یا درگیری ذهنی کودک را منعکس میکند.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که مردمک بیقرار به معنای ذهن بیقرار نیست؛ زیرا اندازه مردمک تحت تأثیر عوامل متعدد دیگری نیز قرار دارد و نمیتوان آن را شاخص مستقیمی برای میزان توجه دانست.
داروی ADHD چه تغییری ایجاد کرد؟
بخش دیگری از آزمایش، نتایج جالبتری به همراه داشت.
۱۷ کودک مبتلا به ADHD آزمایش را دو بار انجام دادند؛ یک بار پس از قطع متیلفنیدات به مدت ۲۴ ساعت و بار دیگر در حالی که داروی معمول خود را مصرف کرده بودند.
هنگام مصرف دارو، مردمک چشم این کودکان در جریان فعالیت ذهنی واکنش شدیدتری نشان داد و میزان تغییرات آن از یک دور آزمایش به دور دیگر کمتر شد. شکل کلی و زمانبندی واکنش مردمک نیز بیشتر به الگوی مشاهدهشده در گروه کنترل شباهت پیدا کرد.
با این حال، پژوهشگران هشدار میدهند که نمیتوان این یافته را به معنای «طبیعی شدن توجه» در اثر مصرف دارو تفسیر کرد.
متیلفنیدات میتواند مستقیماً بر سیستمهای فیزیولوژیکی مؤثر بر اندازه مردمک اثر بگذارد. بنابراین مشخص نیست تغییر مشاهدهشده در مردمک تا چه اندازه ناشی از بهبود توجه بوده و چه میزان از آن به اثر مستقیم دارو بر بدن مربوط میشود.
هنوز نمیتوان ADHD را از روی چشم تشخیص داد
محققان چند محدودیت مهم را نیز برای مطالعه خود مطرح کردهاند. آنها اطلاعات دقیقی درباره دوز یا نوع فرآورده دارویی مصرفی کودکان در اختیار نداشتند. همچنین دو آزمایش کودکان بهطور متوسط حدود شش ماه با یکدیگر فاصله داشت و عواملی مانند رشد کودک، تجربه بیشتر با آزمون یا تغییرات دیگری که در این فاصله رخ داده بود، میتوانست بر نتایج تأثیر بگذارد.
از سوی دیگر، اگرچه مدل آماری مورد استفاده پژوهشگران بر اساس هزاران بار آزمون توانست تفاوتهایی در میزان نوسان مردمک پیدا کند، مقایسه مستقیم افراد پس از اعمال اصلاحات آماری لازم، به سطح معناداری آماری نرسید.
همچنین اگرچه نوسان بیشتر مردمک با دقت کمتر پاسخها در گروه کودکان مبتلا به ADHD ارتباط داشت، این ارتباط بهطور معناداری قویتر از الگوی مشاهدهشده در گروه کنترل نبود.
یاداو تأکید کرده است که هنوز برای در نظر گرفتن اندازهگیری مردمک بهعنوان یک ابزار تشخیصی بالینی ADHD بسیار زود است.
یک سرنخ، نه یک روش تشخیص
این مطالعه روی تعداد نسبتاً کمی از کودکان و در شرایط کنترلشده آزمایشگاهی انجام شده است؛ شرایطی که با محیطهای واقعی مانند کلاس درس تفاوت زیادی دارد.
برای مشخص شدن اینکه آیا این الگو در افراد مختلف و در شرایط روزمره نیز تکرار میشود یا نه، به مطالعات بزرگتر، مستقل و بلندمدت نیاز است.
اگر نتایج در پژوهشهای آینده نیز تأیید شود، ردیابی چشم احتمالاً قرار نیست جای پزشک، مصاحبههای تخصصی یا ارزیابیهای رفتاری را بگیرد، بلکه میتواند در کنار آنها به ارائه تصویر دقیقتری از تغییرات توجه فرد در طول زمان یا واکنش او به درمان کمک کند.
بنابراین، در حال حاضر نمیتوان ADHD را از روی چشم تشخیص داد؛ اما واکنشهای ظریف مردمک ممکن است پنجرهای تازه برای مطالعه تغییرات توجه و تمرکز در افراد مبتلا به این اختلال در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
نظر شما